Ruiterbeeld van een Basjkierse Kozak 1813-1814

Twee eeuwen geleden bevrijdden de geallieerde Russische en Pruisische troepen Nederland van het Napoleontische juk. De Franse bezetter bleek niet opgewassen tegen de snelle en wendbare kozakkeneenheden, die Tsaar Alexander I in de strijd bracht. Daarbij was ook een kleurrijk kozakkenregiment uit Basjkortostan: geharde, boogschietende steppenruiters met lange lansen en een karwats, die uit de voet van de Oeral afkomstig waren.

In november 1813 sloeg het 1e Regiment Basjkieren zijn bivak op in Wijhe. De stoutmoedige Russische commandant, Gen. Alexander von Benckendorf, gaf opdracht een schipbrug over de IJssel te leggen. Door de bocht in de IJssel bij Fortmond, is dit een ideale plek. De schipbrug, die de Basjkieren bij het Kozakkenkrib over de IJssel hebben gelegd – vlakbij het huidige Kozakkenveer – en oorspronkelijk bedoeld was voor de omsingeling van Deventer, heeft 2,5 maand stand gehouden: duizenden geallieerde militairen en terugkerende gedeserteerde Nederlandse dienstplichtigen uit het Franse leger hebben er van gebruik gemaakt.

Benckendorf wist door de Franse linies Amsterdam te bereiken, waardoor een strategische ommekeer werd bereikt, die significant is geweest voor het ontstaan van onze huidige constitutionele monarchie. De Basjkierse ruiters behoorden bij de eersten die voor de Muiderpoort stonden.

In het kader van de viering van Tweehonderd Jaar Koninkrijk en het Nederlands-Russische Vriendschapsjaar 2013 heeft in Museum Geelvinck (toen nog in het Geelvinck Hinlopen Huis in Amsterdam) de tentoonstelling “1813: Nederland door de Russen bevrijd” plaatsgevonden. Als uitvloeisel van deze tentoonstelling, die in het bijzijn van de burgemeester en wethouder van Heerde werd geopend door de Minister van Cultuur van Basjkortostan, is het inititief ontstaan voor twee kunstwerken: één in Wijhe op de plek van het kozakkenbivak en één in Veessen vlakbij de plek waar de schipbrug heeft gelegen. De beide kunstwerken worden vervaardigd door de Russische, in Nederland wonende beeldhouwer Alexander Taratynov. Een levensgrote ruiterbeeld bij de geheel gerenoveerde haven van Veessen zal blijvende herinnering vormen aan deze geschiedenis. Inmiddels is de sokkel geplaatst. Het is de bedoeling dat het kunstwerk op 11 januari 2018, tevens de start van het eerste Nederlands-Basjkierse Festival, zal worden onthuld.

 

Dit project, bestaande uit twee beelden – één in Veessen en één in Wijhe – wordt mede mogelijk gemaakt door de gemeentes Heerde en Wijhe-Olst, alsmede het Prins Bernhard Cultuurfonds (Gelderland en Overijssel), alsook diverse lokale organisaties, waaronder Museum Wijhe, de Heerder Historische Vereniging, WijzijnHeerde, Gastvrij Wijhe, Stichting Kozakkenveer en andere. Wij zijn dankbaar voor de steun van de Russische Ambassade te Den Haag en de Autonome Republiek Bashkortostan. De organisatie van het Nederlands-Basjkierse Festival is in handen van Stichting Art Connects People in Muiden.